4
A18: Dati ang isang baka nabebenta namin ng 40,000 hanggang 45,000.
Ngayon, 30,000 na lang kasi sobrang payat na, hindi tulad dati. Pati
mahirap na rin silang ibenta.
Bukod sa baka, may mga kabayo kami na nasa koral (parang rancho).
Doon sila nakakulong, malayang kumakain doon. Dati mga labingwalong (18) baka at dalawang (2) kabayo. Ngayon, mga limang (5)
baka at isang (1) kabayo. Ngayon kasi natutuyo na iyong mga damo.
Dati kasi kahit mga alas-onse ng umaga, malamig pa ang mga damo.
Nakakain pa nila iyan. Ngayon nga tuyo na tapos nagsu-supply pa
kami ng sapwa ng saging. Nagpuputol pa kami ng sampung (10)
sapwa ng saging para makadagdag sa kinakain ng limang (5) baka. At
tsaka, paiba-iba na rin panahon ngayon kaya pati ang pagtatanim
naiiba, hindi mo alam kung tag-ulan o tag-araw na ba.
Q19: Anong epekto nitong mga sinabi mo sa pamilya mo at sa mga
katutubo, kung mayroon man?
A19: Dahil nababawasan ang ani, napipilitan kami na gumamit ng abono o
“fertilizer” na kemikal para makabuhay ng mga tanim. Lumalaki ang
gastos... Dati, sapat na iyong “organic fertilizer,” ngayon hindi na po.
Nawawalan kami ng makakain din po. Ngayon, hindi na kayang
magbigay ng kalikasan dahil sa sobrang init at pabago-bagong
panahon. Napipilitan ang mga katutubo na magsunog ng kahoy sa
kabundukan para gawing uling tapos ibebenta para makabili ng
pagkain. Naapektuhan ang kabuhayan namin, dahil nga katutubo kami,
sa bundok talaga tirahan namin.
Q20: At sa iyong pag-aaral?
A20: Kinailangan pa po akong mag working student. Yung chance na
makapag-aral bumaba dahil sa mga epekto ng climate change sa
aming kabuhayan at pagdadanso. Hindi naman po dahil lamang sa
climate change, marami pang ibang dahilan, kung bakit nagkaganito
ang aming buhay. Pero ang climate change ay isa sa mga dahilan ng
aming mas mahirap na buhay at bumabang chance na makapag-aral
nang full time at maayos.
Q21: Sa anong aspeto?
A21: Dati kasi pag may kailangan ako sa iskwela, kaya pa naman punan ng
magulang ko. May maibibigay sila kasi maganda naman ang ani.
Sapat sa pangkain namin at may sobra pa para ibenta. Naalala ko
noon, noong nasira iyong inaasahan naming kita sa ani ng kamote
dahil sa tagtuyot, wala kaming pera. Nanghiram pa kami sa kapatid ng
nanay ko para may ipangbayad sa matrikula at iba pang
pangangailangan sa iskwela.
Q22: Magkano ang bayad mo sa matrikula?
A22: 12,000 pesos po kada semestro.